Emmy Verhey schittert bij NNO
Het zit het NNO niet mee in het vinden van een vaste chefdirigent. Bijna niemand dient het contract uit. Verschillend in musikaal-artistiek inzicht, en daardoor slechte kritieken, zijn vaak de oorzaak. Dat is niet gunstig voor de stabiliteit binnen het orkest. Die leek er met Viktor Liberman te zijn. Helaas moet hij zijn functie nu neerleggen wegens ziekte. De uit Israël afkomstige Rus Meir Minsky nam zijn plaats in voor het laatste programma van dit seizoen.
Twee componistennamen vermelde het programma gisteravond in de Lawel te Drachten, en zal de zaterdagavond in Leeuwarden ook hebben : Mendelssohn en Bruckner. Beiden waren organist. Beiden componeerden ze ook symfonische werken. Beiden leefden in de vorige eeuw, de eeuw van de Romantiek. Ook hadden ze beiden een voor die tijd bovenmatige kennis van de barokmusiek. Hiermee houdt de vergelijking tussen die twee wel op.
Klantaal
Mendelssohn bleef in zijn werken trouw aan de klassieke tradities, maar hanteerde wel de klanktaal van zijn tijd. Bruckner mag je een op en top romanticus noemen. Hij verreerde Wagner als een afgod, wat vooral tot uiting komt het vele gebruik van de koperblazers. Van beide componisten speelde het NNO gisteravond een werk. Van Mendelssohn diens Vioolconcert; qua opzet en uitwerking mag dit werk zeker als "klassiek" bestempeld worden. In dit werk is de bedenker van het genre Lied ohne Worte duidelijk present. Zeker in het middendeel dat wel alszodanig wordt bestempeld.
Niemand minder dan Emmy Verbey speelde dit werk gisteravond op haast onnavolgbare wijze. Prachtig van toon, de juiste sfeer treffend, gemakkelijk en meeslepend. Ze leek met dit werk vergroeid te zijn, pakte vanaf de eerste inzet de zaal. Het orkest gaf haar onder de duidelijke directie van Minsky veel support, begeleidde sluitend in het samenspel en liet haar dynamisch "terronder gaan".
Bruckner Vierde Symfonie Romantische heeft door het vele gebruik van natuurtonen, die door het hele werk zijn te horen, duidelijk een pastoraal karakter. Het orkest was ook in dit uitgebreide werk goed op dreef. Van de vier delen was het tweede niet het sterkst qua uitdrukking. Het klonk wat gehaast, nonchalant. In de andere delen was dit minder aanwezig. Zeker het derde had een zeer gunstige uitstraling richting publiek.
Het NNO sloot met dit programma het seizoen goed af.
GERBEN BERSTRA
Het NNO miste dirigent Viktor Liberman
Noord Nederlands Orkest
Vioolconcert in Eva Felix Mendelssohn-Bartholdy
Vierde Symfonie van Anton Bruckner
Emmy Verhey, viool.
Hoe vaak zou Emmy Verhey nu al Mendelssohn Vioolconcert in E hebben gespeeld, al dan niet samen met NNO ? Emmy Verhey is natuurlijk een fantastisch violiste, geen dramatische, daarvoor is haar toon vaak wat dun, haar stokvoering te verfijnd. Dus verwachtten we dat zijn dat Vioolconcert weer net zo zou spelen als ze meestal doet. Muzikaal, netjes en beschaafd. En zo gebeurde het ook, met name in het midden en laatste deel, zodat je gedachten dreigen af te dwaien.
Maar in het eerste deel wist Verley ons wel degelijk bij de kladden te grijpen en begon haar viool zowaar te zingen. Dus begrepen we ineens weer waarom dat Vioolconcert in E zo populair is geworden.
Het orkest had het daarbij een beetje moeilijk. Zo was het bijvoorbeeld alweer stevig doorgespuurt waarbij de soliste even werd vergeten die juist op een subtiel diminuendo terugviel. Van zulke dingen. Maar we hadden ook een beetje met het NNO te doen nu dirigent Victor Liberman ziek was geworden. Niet zomaar, maar echt heel ernstig ziek. Hij zou immers dit programma hebben ingestudeerd en geleid. En we weten hoe belangrijk Liberman voor het orkest is. Zou hoorbaar worden dat al zijn inspanningen de afgelopen jaren niet voor niets zijn geweest ?
Zo'n Vierde Symfonie van Bruckner was onder deze omstandigheden geen eenvoudige kost. Muziek die het niet moet hebben van een swingend ritme of mooie melodische lijnen die ons optillen en meevoeren. Bruckner, dat is vooral beweging, breed govend, stokkend en dat weer uitwaaierend over alle instrumenten; de natuur in al zijn wilde, heftige en geromantiseerde grootheid. Het lukte niet steeds, de wendbaarheid van de violen was niet steeds vanzelfsprekend, zoals ook niet steeds al die Bruckneriaanse grilligheid, dat wiegen en stuwen, vanzelfsprekend werd.
Maar er waren ook goddelijke momenten. Waarop je als toehoorder echt aan genieten toekomt, je kunt overgeven aan een orkest dat met ijzeren hand werd geleid door Meir Minsky. Bewonderenswaardig. Want houdt maar eens een orkestklank in de hand waarvan het fraai schallendkoper (met Wagner-tuba's en al) in deze akoestiek de complete strijkerssectie van het podium blaast en je de houtblazers niet hoort, maar alleen ziet spelen.
Maar wat wisten de alten een prachtig glanzende klank voort te brengen, een zalig zingend en wiegend unisopo omlijst door een loepzuiver pizzicato in de violen, een weemoedig majeurmotief in de fluit. Op zulke momenten is Bruckner zuiver schoonheid en knap is het orkest dat zulke schoonheid hoorbaar weet te maken. Het NNO lukte dat bij vlagen wel degelijk. Dus gingen we redelijk dankbaar naar huis, maar met een beetje spijt toch, want de vraag bleeft knagen : wat zou Liberman er van hebben gemaakt ?
En Mendelssohn van ongekende diepte
Emmy Verhey was ooit de jonste violiste die in de prijzen viel tijden het beroemde Tsjalkovsky Concours in Moskou. Dat is nu 33 jaar geleden en sinds die tijd is zij een bekende Nederlander, een status die weinigen ongeschonden laat.
De façade van de eeuwige glimlach en diverse vormen van aanstellerigheid verpesten niet alleen het uiterlijk, maar dreigen ook het karakter van de bekende Nederlander te vermoorden, hetgeen in het werk waar het allemaal ooit om begonnen is niet zelden leidt tot een onverdraagbare vorm van oppervlakkigheid.
Bij de violiste Verhey is het gelukkig bij het aantasten van de buitenkant gebleven. Haar benadering van het Vioolconcert van Felix Mendelssohn was fijnzinnig en van een ontroerende eenvoud en directheid. Haar toon was helder en compact en tegelijkertijd dromerig en ongrijpbaar.
Het werd door die schijnbaar eenvoudige benadering een Mendelssohn van een ongekende diepte. Ontelbare keren is Mendelssohns beroemsdste werk uitgevoerd, ook in het Noorden, maar zo gespeeld zal het nooit vervelen.
Dirigent Meir Minsky, op het laatste moment ingevallen voor de ernstig zieke chef-dirigent Viktor Liberman, gaf de soliste de volledige ruimte en leidde het Noord Nederlands Orkest liefdevol door de partituur.
Klankbalans
Ook in Bruckner Romantische Symfonie (de 4e) kende het orkest veel fraaie momenten, en vooral de klakbalans tussen strijkers en blazers was uitstekend verzorgd. Maar bij de symfonieën van de Oostenrijkse meester kunnen zowel het publiek als de musici bij gebrek aan een goede gids volledig verdwalen in de buitengewoon breed uitgespannen verwerking van het muzikaal materiaal.
En Minsky wekte enigszins de indruk dat hij zo nu en dan niet wist waar de kortste route uit het doolhof lag. Maar, laten we eerlijk zijn, het kan ook aan mij hebben gelegen, denkend aan Liberman. Hoe zou hij ...
Jan Midsom
Goudsche Courant
"Mislukking" van Brahms schittert
Noordhollands Philharmonisch Orkest
Pianist Markus Groh
Ouverture Carnival van Antonin Dvorak
Pianoconcert nr. 1 van Johannes Brahmas
Symfonie nr. 6 van Dimitri Sjostakovitsj, Gehoord gisteren in de Goudse schouwburg (grote zaal).
DOOR MARC COUWENBERGH
Vier jaar kostte het Johannes Brahms (1833-1897) om zijn eerste pianoconcert te schrijven. Eerst zou het een sonate voor twee piano's worden, maar gaandeweg besloot hij het om te werken tot een symfonie. Hij kwam uiteindelijk uit bij wat zich nog het best laat aandulen als een pianoconcert in een symfonie. Bij de première in Hannover (1859) speelde Brahms zelf piano, maar het publiek floot pianist en compositie uit. Met een bewonderenswaardig optimisme bleef Brahms geloven in zijn werk. Aan een vriend schreef hij dat deze schitterende mislukking ooit wel het publiek zou bekoren. En hij kreeg gelijk, want dit eerste piano concert geldt tegenwoordig als een van zijn mooiste composities.
Het Noordhollands Philharmonisch Orkest met de uit Israël afkomstige gastdirigent Meir Minsky en de jonge pianist Markus Groh, winnaar van het Elisabeth Concours in 1995 met een Brahmsvertolking, liet gisteravond Brahms "mislukking" op nieuw schitteren. Het orkest nam in het eerste deel de leiding, en je moet altijd weer geduld hebben voordat de piano inzet. De heftigheid van het eerste deel maakte in het tweede plaats voor bijna breekbare muziek. Af en toe teken de vingers van Groh de toetsen nauwelijks te beroeren en toch was daar die verfijnde melodie. Om weer abrupt over te gaan in de heftigheid waarin de piano nu het orkest leidde in een steeds hoger tempo.
Heftigheid klonk er ook volop in de Zesde symfonie van Dimitri Sjostakovitj 1905-1975), maar dan afgewisseld met passages waarin de rust dreigend is. Ook Sjostakovitsj kreeg voor deze symfonie in 1939 de handen van het Russische publiek nauwelijks op elkaar, maar dat had te maken met de opvattingen van de communistische partij. De partij beschouwde het eerste deel van deze Symfonie als een monument voor de grondlegger Lenin; deel twee en drie, die tegen de gewoonte in veel korter duren, schoten erbij in. Het zijn verbluffende muziekstukken waarin naarmate het tempo omhoog gaat, ook de complexiteit toeneemt. Gastdirigent Minke, die van Jerusalem tot New York orkesten heeft gedirigeerd, leidde gisteravond het Noordhollands Philharmonisch er zonder kleerscheuren doorheen. Uitgebreid liet Minke het orkest als geheel delen in het applaus en wees vervolgens nog eens individuele leden aan om applaus in ontvangst te nemen. Dat werd wat veel voor de matig gevulde taal. Toch mag het Noordhollands Philharmonisch Orkest zich rekenen tot de hedendaagse top van symfonierorkesten.
Wonderschoon spel van Emmy Verhey
Vioolconcert van Felix Mendelssohn -Bartholy
Vierde Symfonie van Anton Bruckner
DRACHTEN - Geheel in de lijn van de programmering van afgelopen seizoen bracht het Noord Nederlands Orkest gisteravond in Drachten wederom een grootse symfonie ten gehore : de Vierde in Es van Anton Bruckner. Het eerste werk van de avond, het fragiele vioolconcert in e van Felix Mendelssohn-Bartholdy, lijkt hiermee in groot contrast te staan. Een programering waarop de zieke chef-dirigent Viktor Liberman duidelijk zijn stempel heeft gedrukt.
Met enige weemoed realiseerde ik me gisteravond - vooral tijdens dat wonderschone viool-concernt van Mendelssohn - hoe Liberman de afgelopen jaren het orkest een aantal treden heeft laten stijgen. Het is jammer dat hij er niet meer bij zal zijn.
Violiste Emmy Verhey speelde gisteravond letterlijk tot de verbeelding. Met een bewonderenswaardig vakmanschap liet zij Mendelssohn klinken als een klok. De kwetsbaarheid van het werk en de thematiek werden in haar handen betoverend. Technisch steeds op het scherpst van de snede, met loepzuivere flageoletten in die prachtige cadens in het eerste deel. Zelden heeft Verhey mij zo overrompeld. Het orkest voelde haar goed aan, zij het dat dirigent Minsky niet altijd even adequaat reageerde.
De Romantische van Bruckner, zijn vierde symfonie, kent ook zo zijn overrompelingen. Neem alleen al de grootte van het orkest : acht contrebassen en celli, een enorme hoeveelheid violisten en een krachtige bezetting in het koper met drie trombones en vijf hoorns.
Zij krijgen alle gelegenheid te schitteren in de bijzondere thema?s van de verschillende delen. Deze Bruckner is overrompelend in de constrasten tussen kracht in lyriek, in de dynamische opbouw en de thematiek zoals bijvoorbeeld die in het derde deel. Maar vooral bewonderenswaardig creatief in de harmonieën zoals we die in het tweede deel konden beluisteren. De interpretatie van Meir Minsky had niet de overtuiging die ik me bij Liberman kan voorstellen. Zo hier en daar kregen groepen te veel ruimte en waren tempi en constrasten weinig subtiel. Toch leek het orkest ontspannen en welwillend en viel goed waar te nemen waar het NNO zijn eigen kawliteiten heeft. Het hout klonk weer eens prachtig eensgezind, de pauken subtiel en de hoorns maakten Bruckner aandacht voor hen geheel gerechtvaardigd.
INGRID METZ
|